Trung Tâm Khảo thí & ĐBCL - DH Nong Lam TP.HCM

VỀ MỘT SỐ KHÁI NIỆM THƯỜNG DÙNG TRONG ĐẢM BẢO CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC ĐẠI HỌC

 

Ths. Nguyễn Kim Dung
Trường ĐH Sư Phạm Tp HCM
TS. Phạm Xuân Thanh
Bộ GD và ĐT
(Đã đăng ở Tạp chí Giáo dục, số 66, tháng 9/2003)

 

Với sự ra đời của các hệ thống đảm bảo chất lượng (ĐBCL) giáo dục đại học (GDĐH) trên thế giới, việc thống nhất những định nghĩa cho các thuật ngữ thường dùng trong các hoạt động ĐBCL và trong nghiên cứu chuyên môn là rất quan trọng. Bài viết này nhằm thảo luận một số định nghĩa của các thuật ngữ thường dùng trong lĩnh vực ĐBCL GDĐH như chất lượng, chuẩn mực, tiêu chí, chỉ số thực hiện (CSTH), điểm chuẩn và chuẩn so sánh, đồng thời đề xuất một số định nghĩa có thể dùng trong hoàn cảnh cụ thể ở Việt nam (VN).

I. TÌNH HÌNH CHUNG

Khi đọc những ấn phẩm công bố các kết quả nghiên cứu và các văn bản thường dùng trong GD, nhất là trong các hệ thống ĐBCL GD ĐH ở các nước, có thể dễ dàng nhận thấy các thuật ngữ đang được dùng phổ biến hiện nay được hiểu không như nhau (Brennan, 1997). Thậm chí trong cùng một hệ thống GD như ở Mỹ, một thuật ngữ có thể được giải thích theo những cách khác nhau ở các tiểu bang khác nhau. Người ta thường nói đến chất lượng (quality), chuẩn mực hay tiêu chuẩn (standards), tiêu chí (criteria), chỉ số thực hiện (performance indicators), và điểm chuẩn (benchmarks) với những quan niệm khác nhau, đôi khi gây nên những hiểu lầm đáng tiếc giữa các nhà nghiên cứu và các nhà GD, đặc biệt gây lúng túng cho những người mới làm quen với các hệ thống ĐBCL, hay thậm chí với những người đã quen với một hệ thống ĐBCL, nay muốn tìm hiểu một hệ thống ĐBCL khác.

Sự thiếu thống nhất về quan niệm, về định nghĩa của các thuật ngữ trong một lĩnh vực là điều thường xảy ra trong các hoạt động nghiên cứu trong nhiều lĩnh vực, nhưng điều đó không có nghĩa là sự thiếu thống nhất sẽ cản trở những vấn đề đang nghiên cứu. Một việc thường làm là người ta đưa ra các định nghĩa cho các thuật ngữ sẽ sử dụng trong nghiên cứu của họ với những quan điểm riêng.

II. MỘT SỐ THUẬT NGỮ

CHẤT LƯỢNG

Chất lượng là một khái niệm trừu tượng và khó định nghĩa, thậm chí khó nắm bắt. Trong một nghiên cứu khá nổi tiếng của Harvey và Green (1993) nhằm tổng kết những quan niệm chung của các nhà GD, chất lượng được định nghĩa như tập hợp các thuộc tính khác nhau:

1) Chất lượng là sự xuất sắc (quality as excellence)

2) Chất lượng là sự hoàn hảo (quality as perfection)

3) Chất lượng là sự phù hợp với mục tiêu (quality as fitness for purpose)

4) Chất lượng là sự đáng giá với đồng tiền [bỏ ra] (quality as value for money)

5) Chất lượng là sự chuyển đổi về chất (quality as transformation)

Các nhà GD VN cũng đưa ra một số định nghĩa khác nhau, nhưng các định nghĩa này thường trùng với các định nghĩa của nước ngoài. Nguyễn Đức Chính (2000), có đưa ra định nghĩa về chất lượng của GD VN như sau: “Chất lượng GD ĐH được đánh giá qua mức độ trùng khớp với mục tiêu định sẵn”. Định nghĩa này tương đồng với quan niệm về chất lượng của hầu hết các tổ chức ĐBCL trên thế giới.

CHUẨN MỰC VÀ TIÊU CHÍ
Thế nào là chuẩn mực và tiêu chí

Khi nói đến việc đạt được một chuẩn mực, người ta thường ám chỉ đến chất lượng mà người ta mong muốn. Vì vậy, chất lượng và chuẩn mực thường đi đôi với nhau. Trong ĐBCL, chuẩn mực thường được sử dụng khá khác nhau. Trong đánh giá, chuẩn mực được hiểu là nguyên tắc đã được thống nhất giữa những người trong cùng một lĩnh vực đánh giá để đo lường giá trị hoặc chất luợng (Joint Committee on Standards for Educational Evaluation, 1981).

Trong kiểm định ở Mỹ, chuẩn mực được hiểu là mức độ yêu cầu nhất định mà các trường ĐH hoặc chương trình đào tạo cần phải đáp ứng để được cơ quan ĐBCL hoặc kiểm định công nhận đạt tiêu chuẩn kiểm định (CHEA, 2001). Trong khi đó, tiêu chí lại được định nghĩa thông qua chuẩn mực. Theo CHEA (2001), tiêu chí là chuẩn mực để kiểm định hoặc xác nhận một trường ĐH hoặc một chương trình đào tạo đạt tiêu chuẩn kiểm định. Như vậy, CHEA đã sử dụng chuẩn mực và tiêu chí như những từ đồng nghĩa. Theo CHEA (2002), trong số sáu hiệp hội kiểm định các trường ĐH ở sáu vùng của Mỹ thì năm hiệp hội dùng thuật ngữ 'chuẩn mực' trong khi đó chỉ có một hiệp hội ở vùng Trung-Bắc (Higher Learning Commission, 2002) là sử dụng thuật ngữ ‘tiêu chí’. Những hiệp hội kiểm định các trường cao đẳng cộng đồng hoặc các trường phổ thông thiên về sử dụng thuật ngữ ‘tiêu chí’ hơn là thuật ngữ ‘chuẩn mực’.

ở các nước châu âu, chuẩn mực thường được dùng gắn kết với mức độ của đầu ra. Chuẩn mực, theo cách định nghĩa của châu Aõu, được xem như kết quả mong muốn của một chương trình đào tạo trong GD bao gồm kiến thức, kỹ năng, thái độ cần có của người tốt nghiệp, kể cả về chuẩn mực của bậc học lẫn chuẩn mực của ngành được đào tạo (Brennan, 1997).

Chuẩn mực còn được hiểu là mức độ kiến thức cần đạt được trong học tập của một sinh viên hay một tập hợp sinh viên (một lớp, một trường). Một chức năng khác của chuẩn mực là mức trung bình trong đo lường các tiêu chí đánh giá chất lượng (Reynolds, 1990).

Chuẩn mực đối với sinh viên là những đòi hỏi mà sinh viên phải biết và có khả năng đạt được nhằm hoàn thành một môn học hoặc một bậc học. Những chuẩn mực như thế thường là những mong muốn, đòi hỏi và rất khó xác định trước một cách chính xác, tuy nhiên vẫn phải công bố để hướng dẫn sinh viên chuẩn bị để phấn đấu đạt được. Các chuẩn mực đó là những đánh giá có liên quan đến sinh viên, bao gồm những phẩm chất và mục tiêu cần được đánh giá với những tiêu chí đánh giá cụ thể (Woodhouse, 2001). Brennan (1997:9) cũng quan niệm chuẩn mực như những mức độ kết quả mong muốn phải đạt được.

Tiêu chí còn được xem như những điểm kiểm soát và là chuẩn để đánh giá chất lượng của đầu vào và quá trình đào tạo (Johnes & Taylor, 1990). Trong thực tế chưa có sự khác biệt rõ ràng giữa chuẩn mực và tiêu chí, nhưng đôi khi tiêu chí được sử dụng như những yêu cầu cụ thể hơn so với chuẩn mực. Vì vậy, nhiều người vẫn quan niệm rằng tiêu chí nằm trong chuẩn mực hay mỗi chuẩn mực có một hay nhiều tiêu chí.

Trong tiếng Việt, thuật ngữ standard thường được dùng là chuẩn mực, nhưng trong từ điển Anh – Việt thì standard là 1. Tiêu chuẩn, chuẩn, mẫu; 2. Mức độ phẩm chất đòi hỏi, mức độ phẩm chất mong đợi, mức độ phẩm chất được chấp nhận; 3. Trình độ, mức; 4. Mức độ trung bình; 5. Mức cụ thể của chuyên môn… Trong các văn bản qui phạm pháp luật, thuật ngữ “tiêu chuẩn” được dùng thay cho các thuật ngữ “chuẩn mực”. Vì vậy, tác giả cho rằng, chúng ta có thể dùng thuật ngữ “chuẩn mực” nhưng trong các văn bản qui phạm pháp luật nên dùng thuật ngữ “tiêu chuẩn”.
Tại sao lại cần chuẩn mực

Chuẩn mực cầt thiết cho bất cứ nền GD nào, đặc biệt ở giai đoạn chuyển từ GD ĐH tinh hoa sang GD ĐH đại chúng. Hiện nay, không chỉ ở VN mà còn ở các nước có nền GD tiên tiến, chất lượng và chuẩn mực nhiều lúc có xu hướng suy giảm. Một số ý kiến cho rằng chất lượng GD ĐH có nguy cơ xuống dốc khi chất lượng đầu vào (SV, cơ sở vật chất) bị suy giảm, khi các yêu cầu của khoá học ở nhiều trường ĐH không đòi hỏi SV phải làm việc cật lực để đạt được những kết quả tốt hơn, khi tiêu chuẩn tốt nghiệp chưa đủ cao để thử thách SV phải vượt qua. Để đáp ứng nhu cầu học tập đang có xu hướng gia tăng, nhiều trường ĐH đã không ngần ngại hạ điểm chuẩn để tuyển được nhiều sinh viên và hạ yêu cầu để có nhiều sinh viên tốt nghiệp. Vì vậy, việc đặt ra các chuẩn mực và duy trì các chuẩn mực đó là hết sức cần thiết và quan trọng để ĐBCL đào tạo của từng trường ĐH và cả hệ thống GD ĐH.

CHỈ SỐ THỰC HIỆN

Chỉ số thực hiện là các biểu hiện (thường bằng số) của tình trạng, hoặc kết quả đầu ra của một tổ chức GD (ví dụ: trường ĐH, trường phổ thông), của chương trình đào tạo hoặc quá trình hoạt động (CHEA, 2001). Đôi khi CSTH còn được gọi là ‘chỉ số quản lý’. CSTH là một tập hợp các thông tin cụ thể và đáng tin cậy, được đo đếm chính xác, được thiết kế nhằm phục vụ cho mục đích giải trình với các cơ quan bên ngoài về tình trạng của nhà trường và những kết quả đã đạt được. Các CSTH thường bao gồm các dữ liệu về việc nhập học và tốt nghiệp của sinh viên, các công trình nghiên cứu khoa học, tình trạng việc làm của người mới tốt nghiệp, tiền học phí, tỷ lệ SV/GV, khối lượng công việc của GV, các công việc có liên quan đến SV, số lượng SV trong lớp học, phòng thí nghiệm và các trang thiết bị, thư viện, công nghệ thông tin, các nguồn lực hiện có liên quan đến việc học tập của SV.

Mỗi chuẩn mực hay tiêu chí thường có một hoặc một số CSTH để cụ thể hoá các chuẩn mực hoặc tiêu chí đó.

ĐIỂM CHUẨN, CHUẨN SO SÁNH VÀ BENCHMARKING

Ngày nay, benchmark và benchmarking được sử dụng nhiều trong GD, tuy nhiên các thuật ngữ này đã làm cho nhiều người lúng túng. Trong từ điển Anh-Việt, benchmark được giải nghĩa: 1. dấu làm chuẩn; 2. điểm chuẩn. Trong khảo sát trắc địa, benchmark là một điểm mốc mà dựa vào đó người ta có thể đo đạc vị trí của các vật thể khác. Theo một nghĩa khác thì benchmark là một điểm tham khảo hay tiêu chí dựa vào đó người ta đo lường một đối tượng khác. ở đây, khái niệm đo lường được dùng với nghĩa rộng hơn trong khảo sát trắc địa. Benchmark còn dùng để chỉ mức độ xuất sắc hoặc điểm ưu tú trong một sản phẩm hoặc dịch vụ (Jackson, 2000).

Trong nhiều trường hợp, benchmark trở thành cái mốc để so sánh một vật thể trong ba trạng thái: hơn, bằng, kém hay là một cái mốc để xác định vị trí của vật thể khác trong không gian hay trong quan niệm của mọi người. Với quan niệm đó thì điểm chuẩn trong từ điển Anh-Việt chỉ là cái mốc dùng trong GD mà dưới cái mốc đó thì chưa đạt yêu cầu hay không được tuyển chọn. Ví dụ: kết quả bài kiểm tra dưới 5 điểm thì gọi là chưa đạt yêu cầu; hay trong tuyển sinh vào ĐH, ví dụ 13 điểm của 3 môn thi là điểm chuẩn để trúng tuyển ĐH. Vì vậy, điểm chuẩn của môn học hay trong tuyển sinh trở thành chuẩn mực tối thiểu mà sinh viên phải đạt được. Do đó, benchmark trong đánh giá môn học hay tuyển sinh nên gọi là điểm chuẩn.

Trong ĐBCL, nhiều nước thiết lập một hệ thống benchmark đã đạt được như những cái mốc chung để các cá nhân và đơn vị chưa đạt được sẽ phải có kế hoạch phấn đấu để đạt được trong thời gian ngắn. Khi đó, benchmark được hiểu như là chuẩn so sánh, sẽ có ý nghĩa tổng quát hơn và có nhiều ứng dụng trong GD ĐH. Trên phương diện này, chuẩn so sánh sẽ khác với chuẩn mực.

Benchmark được gọi là điểm mốc, điểm chuẩn hay chuẩn so sánh nhưng benchmarking lại là một khoa học mà chủ thể phải nghiên cứu, phân tích đơn vị mình và các đơn vị đồng nghiệp rất kỹ, trên cơ sở đó xây dựng chiến lược thực hiện và triển khai thực hiện nhằm đạt được các chuẩn đã được xác định.

Benchmarking được dùng lần đầu tiên trong nghiên cứu của Melton khi giải nghĩa chuẩn mực như là cái mốc để sinh viên so sánh với năng lực và kết quả mà họ đạt được " (student physician, 1957, cited in the New Oxford English Dictionary).

Xerox (1998, trích trong Jackson, 2000) miêu tả việc sử dụng benchmarking như “một quá trình tự đánh giá và tự hoàn thiện thông qua việc so sánh một cách hệ thống và kết hợp giữa thực tiễn và việc thực hiện với các đối thủ cạnh tranh để xác định các điểm mạnh và điểm yếu, và học hỏi cách thích nghi và cải tiến khi có sự thay đổi về điều kiện”.

Trên cơ sở những dẫn chứng và phân tích ở trên có thể định nghĩa benchmarking như một khoa học so sánh để vươn lên các chuẩn mực cao hơn. Nhưng tác giả cho rằng nên sử dụng thuật ngữ benchmarking hơn là dịch nó sang tiếng Việt để khỏi phải làm mất đi ý nghĩa của nó. Điều này cũng tương tự như sử dụng thuật ngữ marketing trong kinh doanh.

Các quá trình của benchmarking nhằm đạt được các chuẩn mực trong học tập: có thể bao gồm các bước xác định những vấn đề dưới đây:

+ Những mục tiêu mà người học mong muốn sẽ đạt được trong quá trình học tập (Cái gì mà người học mong muốn sẽ học được và có thể làm được?); đồng thời đóự cũng là yêu cầu về học thuật mà nhà trường đòi hỏi người học phải đạt được.

+ Các phương tiện mà thông qua đó người học có thể đạt được những kết quả mong muốn (chương trình học, phương pháp dạy và học, các hệ thống trợ giúp và hướng dẫn, việc giảng dạy của giáo viên);

+ Các phương tiện mà thông qua đó người học sẽ thể hiện được những kết quả cụ thể của họ và những chuẩn mực thực sự mà họ đạt đươcù, ví dụ: các phương thức đánh giá.

Nguyên tắc cơ bản của một đánh giá là sự đúng mực, tính thiết thực, tính khả thi và sự chính xác.

Một định nghĩa khác khá quan trọng về benchmarking là của Robert Camp (1989) và Price (1994). Camp kết hợp quá trình tìm kiếm và áp dụng vào thực tế những sáng kiến tốt nhất với việc đưa ra những lý do áp dụng chúng để cải tiến quá trình làm việc nhằm đáp ứng yêu cầu của khách hàng. Price thêm vào định nghĩa của Capm bằng một quá trình ‘cởi mở và kết hợp đánh giá các dịch vụ và các quá trình’ với mục tiêu ‘cạnh tranh hoặc cải tiến những những biện pháp tốt nhất đang thực hiện’.

Ngoài ra, benchmarking còn được trình bày khá chi tiết trong cuốn sách “Benchmarking trong GD ĐH” do Jackson và Lund (2000) biên soạn.
III. CÁC KIẾN NGHỊ

Nhằm tạo điều kiện cho việc thống nhất các định nghĩa và khái niệm dùng trong ĐBCL GD ĐH và trong nghiên cứu khoa học GD tại VN, chúng tôi xin đề xuất một số định nghĩa sau đây:

Chất lượng: là sự đáp ứng của sản phẩm đào tạo đối với các chuẩn mực và tiêu chí đã được xác định.

Chuẩn mực: là khái niệm dùng để biểu thị những đặc tính, phẩm chất của chất lượng mà chúng ta muốn đạt được. Trong GD, chuẩn mực là những đòi hỏi mà một nền GD hay một trường học mong muốn người học phải đạt được khi tốt nghiệp. Trong các văn bản qui phạm pháp luật, tiêu chuẩn được dùng thay cho chuẩn mực.

Tiêu chí: là sự cụ thể hóa của chuẩm mực, chỉ ra những căn cứ để đánh giá chất lượng. Tiêu chí có thể đo được thông qua các CSTH.

Chỉ số thực hiện: là những con số hoặc những ký hiệu định lượng dùng để đo lường các tiêu chí chất lượng.

Điểm chuẩn: điểm tối thiểu để công nhận người học đạt được yêu cầu tối thiểu của một kỳ thi.

Chuẩn so sánh: một điểm mốc về một phương diện cụ thể để các cơ sở GD tự đánh giá, tự hoàn thiện thông qua việc so sánh giữa cơ sở của mình với các cơ sở khác.

Benchmarking: là một khoa học về tự đánh giá và so sánh giữa các các hệ thống chuẩn khác nhau để phấn đấu đạt được các chuẩn mực cao hơn trong giáo dục.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Brennan, J. (1997). Introduction. In Brennan, J.; de Vries, P.; and Williams, R. (Eds.) Standards and Quality in Higher Education. London: Jessica Kingsley.

Camp, R. (1989). Benchmaking: the Search for Industry Best Practices that Lead to Superior Performance. Milwaukee: American Society for Quality Control.

CHEA (2001). Glossary of key terms in quality assurance and accreditation. International Quality Review. . Retrieved October 28, 2002 from the World Wide Web:

CHEA (2002). Directories. Retrieved October 28, 2002 from the World Wide Web: (please see each regional accrediting organisation)

Harvey, L. and Green, D. (1993). Defining quality. Assessment and Evaluation in Higher Education 18 (1), 9-34.

Higher Learning Commission. (2002). Addendum to the Handbook of Accreditation Second Edition. . Retrieved October 28, 2002 from the World Wide Web: http://www.ncahigherlearningcommission.org/resources/HandAddendMarch2002.pdf

Jackson, N. and Lund, H. (2000). Benchmaking for Higher Education. Philadelphia: Open University.

Johnes, J. and Taylor, J. (1990). Performance Indicators in Higher Education. Buckingham: The Society for Research into Higher Education.

Joint Committee on Standards for Educational Evaluation (1981). The Personnel evaluation Standards. Newbury Park, CA:Sage.

Price, I. (1994). A plain person’s guide to benchmarking. Special Report of the Unit for Facilities Management Research. Sheffield: Sheffield Hallam University.

Nguyễn, Đức Chính. (2000). Nghiên cứu xây dựng bộ tiêu chí đánh giá chất lượng đào tạo dùng cho các trường ĐH Việt nam. Paper presented in the Conference of Quality Assurance in Training in Vietnam on April 4th in Da lat, Vietnam.

Reynolds, P. (1990). Is an external examiner system an adequate guarantee of academic standards. In Loder, C. (Ed.) Quality assurance and accountability in Higher Education, 22-31. London: Kogan Page.

Woodhouse, D. (2001). Australian Universities Quality Audit. Audit Manual. Draft Edition. Melbourne: AUQA.

(Nguồn: Tin Edu.net.vn)

Số lần xem trang : :178
Nhập ngày : 03-01-2012
Điều chỉnh lần cuối :03-01-2012

XD hệ thống “ĐBCL bên trong” (IQA): Kinh nghiệm từ UEF(29-06-2013)

Danh sách các trường Đại học, Cao đẳng, TCCN đã hoàn thành đã hoàn thành báo cáo Tự đánh giá tính đến ngày 30/04/2013(06-06-2013)

Đảm bảo chất lượng giáo dục đại học: Sự vận dụng vào thực tiễn Việt Nam (Phạm Xuân Thanh)(03-01-2012)

Báo cáo tự đánh giá Đại học Nông Lâm Tp.HCM 2006(03-06-2011)

Báo cáo tự đánh giá Đại học Nông Lâm Thái Nguyên(11-05-2011)

Báo cáo tự đánh giá Đại học Nha Trang(11-05-2011)

Báo cáo tự đánh giá Đại học Kinh tế TP. HCM(11-05-2011)

Tự đánh giá Trường Đại học Sư phạm TP. HCM(11-05-2011)

Trang liên kết

TIN TỨC MỚI NHẤT

       Trang web đã cập nhật nội dung và dữ liệu. Quý thầy cô có thể Download tài liệu về tham khảo!

Lưu ý: Khuyến khích quý thầy cô và các bạn sinh viên nên truy cập website bằng Firefox.

NongLam.Net Support Online

₪ Hỗ Trợ Yahoo:
 Hỗ Trợ 1   Hỗ Trợ 2
 Hỗ Trợ 3   Hỗ Trợ 4
Hỗ trợ qua điện thoại(08) 3724 5870
  Email : ttkt@hcmuaf.edu.vn